Những thực phẩm giàu Oxit Nitric hỗ trợ giãn nở mạch máu tự nhiên
Oxit nitric không có sẵn trong thực phẩm, mà được cơ thể tự tạo ra từ hai nguồn nguyên liệu chính: nitrat trong rau củ (như củ dền, rau dền, cải bó xôi, rau xà lách) và các axit amin arginine, citrulline (có trong hạt, đậu, dưa hấu). Ăn đều những thực phẩm này giúp cơ thể có thêm nguyên liệu để sản xuất oxit nitric, phân tử giúp mạch máu giãn ra, hỗ trợ huyết áp và lưu thông máu. Dưới đây là danh sách cụ thể, cách chế biến để giữ dưỡng chất và giới hạn mà bạn nên biết.
Oxit nitric được tạo ra bằng hai con đường
Con đường arginine trong nội mạc
Tế bào nội mạc (lớp lót trong lòng mạch) dùng enzym nitric oxide synthase để chuyển axit amin L-arginine thành oxit nitric. Con đường này hoạt động tốt khi nội mạc khỏe, và suy yếu khi bị tổn thương bởi hút thuốc, đường huyết cao, mỡ máu cao, tuổi tác. Citrulline có thể được cơ thể chuyển thành arginine, nên cũng góp phần vào con đường này.
Con đường nitrat - nitrit
Nitrat trong rau được hấp thu, một phần quay lại tuyến nước bọt. Vi khuẩn trên lưỡi chuyển nitrat thành nitrit, sau đó trong dạ dày và mô, nitrit được chuyển tiếp thành oxit nitric. Con đường này không phụ thuộc hoàn toàn vào nội mạc, vì vậy được quan tâm như một cách hỗ trợ bổ sung. Một điểm thú vị: nước súc miệng sát khuẩn mạnh dùng thường xuyên có thể làm giảm vi khuẩn chuyển hóa nitrat trên lưỡi.
Để hiểu oxit nitric giúp mạch giãn và liên quan đến sinh lý nam như thế nào, xem bài cơ chế co giãn thành mạch máu.
Nhóm rau củ giàu nitrat
| Thực phẩm | Gợi ý dùng trong bữa ăn Việt |
|---|---|
| Củ dền | Luộc, nấu canh xương, ép lấy nước pha cùng cà rốt |
| Rau dền | Canh rau dền nấu tôm, rau dền luộc |
| Cải bó xôi (rau chân vịt) | Xào tỏi, nấu canh, trộn salad |
| Rau xà lách, rau rocket | Ăn sống kèm các món cuốn, salad |
| Cần tây | Xào thịt bò, nấu canh |
| Cải xanh, cải ngọt | Luộc, nấu canh, xào |
Hàm lượng nitrat trong rau phụ thuộc vào giống, đất trồng và mùa vụ. Nitrat từ rau tươi khác về bản chất với nitrit/nitrat được thêm vào thịt chế biến như xúc xích, thịt xông khói, nhóm cần hạn chế vì liên quan đến nguy cơ sức khỏe khác.
Thực phẩm giàu arginine và citrulline
- Dưa hấu: nguồn citrulline tự nhiên nổi tiếng, đặc biệt phần cùi trắng gần vỏ.
- Các loại hạt: đậu phộng, hạnh nhân, óc chó, hạt bí, hạt điều chứa nhiều arginine.
- Đậu: đậu nành, đậu xanh, đậu đen, đậu lăng.
- Thịt nạc, cá, trứng: nguồn protein chứa arginine.
Người ăn đủ protein mỗi ngày thường không thiếu arginine. Lợi ích của các thực phẩm này còn đến từ chất xơ, chất béo tốt và vitamin đi kèm.
Những thực phẩm bảo vệ oxit nitric
Oxit nitric dễ bị phá hủy bởi các gốc tự do. Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa giúp phân tử này tồn tại lâu hơn:
- Trái cây họ cam quýt, ổi, kiwi giàu vitamin C.
- Lựu, nho, quả mọng giàu polyphenol.
- Socola đen hàm lượng cacao cao, dùng lượng nhỏ.
- Trà xanh.
- Tỏi, hành chứa các hợp chất lưu huỳnh.
Danh sách rộng hơn về thực phẩm tốt cho tay chân lạnh có trong bài cải thiện tuần hoàn ngoại biên bằng thực phẩm.
Cách ăn để tận dụng tốt nhất
- Ăn rau đa dạng mỗi ngày thay vì dồn một loại "siêu thực phẩm".
- Không đun quá lâu: nitrat tan trong nước, nên ăn cả nước canh hoặc luộc vừa chín.
- Kết hợp với vitamin C: rau ăn cùng trái cây hoặc vắt chanh.
- Hạn chế súc miệng sát khuẩn mạnh nhiều lần mỗi ngày nếu không có chỉ định nha khoa.
- Kết hợp vận động: dòng máu tăng khi tập là kích thích mạnh nhất để nội mạc sản xuất oxit nitric.
Thực phẩm và thuốc: điều cần lưu ý
Ăn rau giàu nitrat trong bữa ăn thông thường an toàn với hầu hết mọi người, kể cả người đang dùng thuốc điều trị rối loạn cương. Tuy nhiên cần phân biệt rõ: nitrat trong rau không giống thuốc nitrat điều trị đau thắt ngực như nitroglycerin, isosorbide. Thuốc nitrat tuyệt đối không được dùng chung với các thuốc ức chế PDE5 như tadalafil vì nguy cơ tụt huyết áp nghiêm trọng. Xem thêm tại bài chống chỉ định của Cialis.
Viên uống bổ sung L-arginine, L-citrulline hay nước ép củ dền cô đặc thì khác: liều cao có thể làm hạ huyết áp, gây khó chịu tiêu hóa, và có thể cộng hưởng với thuốc hạ áp hoặc thuốc giãn mạch. Người có bệnh tim, thận, đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Thực đơn mẫu một ngày giàu nitrat và chất chống oxy hóa
| Bữa | Gợi ý |
|---|---|
| Sáng | Bánh mì nguyên cám, trứng ốp la, vài lá xà lách, một quả cam |
| Phụ sáng | Một nắm nhỏ hạnh nhân hoặc hạt bí rang mộc |
| Trưa | Cơm, cá kho, canh rau dền nấu tôm, củ dền luộc trộn dầu oliu |
| Phụ chiều | Vài miếng dưa hấu, một tách trà xanh |
| Tối | Bò xào cần tây, cải bó xôi xào tỏi, canh đậu phụ |
Thực đơn chỉ mang tính tham khảo, có thể thay bằng rau theo mùa và theo vùng miền. Người có bệnh thận, bệnh gút hoặc đang ăn kiêng theo chỉ định nên điều chỉnh với chuyên gia dinh dưỡng. Điểm chung cần giữ là mỗi bữa đều có rau, ưu tiên rau lá xanh đậm và rau củ có màu sắc, hạn chế đồ chiên rán và thịt chế biến sẵn.
Kỳ vọng thực tế
Thực phẩm giàu nitrat và arginine là một phần của chế độ ăn có lợi cho tim mạch, có thể hỗ trợ huyết áp và chức năng mạch máu theo thời gian. Chúng không phải "thuốc cương tự nhiên" có tác dụng tức thì. Nếu bạn gặp rối loạn cương kéo dài, điều cần làm là khám để tìm nguyên nhân, đồng thời duy trì ăn uống lành mạnh như nền tảng.
Câu hỏi thường gặp
Uống nước ép củ dền trước khi tập có tác dụng gì?
Một số vận động viên dùng nước ép củ dền với mong muốn cải thiện sức bền nhờ nitrat. Kết quả nghiên cứu không đồng đều giữa các người. Nước ép có thể làm nước tiểu và phân đổi màu đỏ, đây là hiện tượng vô hại.
Ăn nhiều rau giàu nitrat có gây sỏi thận không?
Nitrat không phải nguyên nhân gây sỏi thận, nhưng một số rau như cải bó xôi, củ dền chứa nhiều oxalat. Người có tiền sử sỏi oxalat nên hỏi bác sĩ về lượng ăn phù hợp.
Dưa hấu có thay được thuốc điều trị rối loạn cương không?
Không. Dưa hấu chứa citrulline nhưng lượng ăn bình thường không tạo tác dụng tương đương thuốc. Đây là thực phẩm tốt trong chế độ ăn lành mạnh, không phải phương pháp điều trị.
Người suy thận có nên ăn nhiều hạt và đậu không?
Người suy thận thường cần kiểm soát lượng đạm, kali và phốt pho, nên lượng hạt và đậu phải theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Bài liên quan

Đái tháo đường và rối loạn cương: mạch máu bị ảnh hưởng thế nào
Hơn một nửa nam giới mắc đái tháo đường sẽ gặp rối loạn cương. Nhân Ngày Đái tháo đường 14/11, tìm hiểu cơ chế mạch máu, thần kinh và cách giảm nguy cơ.

Ngày Quốc tế Nam giới 19/11: 6 chỉ số tim mạch đàn ông nên biết
Nhân Ngày Quốc tế Nam giới 19/11, điểm lại 6 chỉ số tim mạch đàn ông nên biết: huyết áp, đường huyết, mỡ máu, vòng eo, nhịp tim và thói quen thuốc lá, rượu bia.

Trời lạnh huyết áp tăng: cách đo huyết áp tại nhà cho nam giới
Khi trời lạnh, mạch máu co lại khiến huyết áp tăng. Hướng dẫn nam giới tự đo huyết áp tại nhà mùa đông: thời điểm, cách ghi, ngưỡng 135/85, khi nào đi khám.

Tiệc tất niên và hội chứng tim ngày lễ: rượu bia với nhịp tim
Uống nhiều rượu bia dịp tất niên có thể gây rối loạn nhịp tim ở cả người khỏe mạnh, gọi là hội chứng tim ngày lễ. Dấu hiệu, ai dễ gặp và cách vui tiệc an toàn.