Trời lạnh huyết áp tăng: cách đo huyết áp tại nhà cho nam giới
Khi nhiệt độ giảm, mạch máu co lại để giữ nhiệt, và huyết áp có xu hướng tăng. Với nam giới trung niên, đặc biệt người đã có tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hay đái tháo đường, tự đo huyết áp tại nhà trong mùa lạnh là cách đơn giản để phát hiện sớm sự thay đổi. Theo NHS, chỉ số đo tại nhà từ 135/85 mmHg trở lên thường được coi là cao.
Vì sao mùa lạnh cần để mắt đến huyết áp
Báo Đại biểu Nhân dân, dẫn khuyến cáo của các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, giải thích nhiệt độ thấp làm mạch máu co lại và khiến huyết áp tăng; thời tiết lạnh cùng ít vận động, ăn uống kém hợp lý còn có thể làm tăng mỡ máu và thúc đẩy hình thành cục máu đông. Bài báo dẫn thống kê số ca nhập viện vì đột quỵ trong mùa lạnh thường tăng 15–30%.
Điều đáng lo là tăng huyết áp thường không có triệu chứng. Theo bảng thông tin về tăng huyết áp của Tổ chức Y tế Thế giới (cập nhật 25/9/2025), năm 2024 có khoảng 1,4 tỷ người từ 30 đến 79 tuổi bị tăng huyết áp, khoảng 44% trong số đó không biết mình mắc bệnh, và chỉ khoảng 23% kiểm soát được huyết áp.
Liên hệ giữa huyết áp và sức khỏe sinh lý nam
Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương thành mạch, trong đó có các động mạch nhỏ nuôi dương vật. Vì vậy, theo dõi huyết áp không chỉ để phòng tai biến mà còn để bảo vệ chức năng cương. Mối liên hệ này được trình bày chi tiết trong bài kiểm soát huyết áp và sức khỏe sinh sản. Ngoài ra, nam giới dùng thuốc điều trị rối loạn cương như tadalafil cũng cần biết huyết áp nền của mình, vì nhóm thuốc này có thể làm hạ huyết áp, nhất là khi kết hợp với rượu hoặc một số thuốc tim mạch.
Chọn máy và chuẩn bị
- Máy đo bắp tay tự động thường được ưu tiên cho người dùng tại nhà. Chọn cỡ vòng bít phù hợp với chu vi cánh tay; vòng bít quá chật hoặc quá lỏng làm sai số.
- Đọc kỹ hướng dẫn của máy. NHS nhấn mạnh làm theo hướng dẫn đi kèm máy.
- Chuẩn bị sổ ghi hoặc ghi chú trên điện thoại: ngày, giờ, hai lần đo, cảm giác lúc đo.
Đo thế nào cho đúng trong mùa lạnh
Theo hướng dẫn kiểm tra huyết áp của NHS, khi đo tại nhà nên đo một lần, ghi lại, chờ 1 phút rồi đo lần nữa; thường đo hai lần mỗi ngày, buổi sáng và buổi tối, trong số ngày mà bác sĩ hoặc điều dưỡng yêu cầu. Kết hợp với điều kiện mùa đông ở miền Bắc, một số điểm thực tế cần chú ý:
- Đừng đo ngay khi vừa từ ngoài trời lạnh vào. Ngồi nghỉ trong phòng ấm vài phút để cơ thể ổn định.
- Không đo qua lớp áo dày. Xắn tay áo gọn hoặc cởi áo khoác, đặt vòng bít trực tiếp lên da.
- Ngồi tựa lưng, hai chân chạm sàn, tay đặt trên bàn ngang tầm tim, không nói chuyện khi máy đang đo.
- Đo cùng khung giờ mỗi ngày để so sánh được: buổi sáng sau khi thức dậy và đi vệ sinh, buổi tối trước khi đi ngủ.
- Tránh đo ngay sau khi uống cà phê, hút thuốc hay tập thể dục.
Đọc kết quả
| Cách đo | Ngưỡng thường coi là cao | Nguồn |
|---|---|---|
| Đo tại nhà | Từ 135/85 mmHg trở lên | NHS |
| Đo bởi nhân viên y tế | Từ 140/90 mmHg trở lên | NHS |
| Chẩn đoán tăng huyết áp | Tâm thu từ 140 và/hoặc tâm trương từ 90 mmHg, đo vào hai ngày khác nhau | WHO |
Một lần đo cao chưa đủ để kết luận. Điều có giá trị là xu hướng qua nhiều ngày. Nếu trung bình các lần đo tại nhà thường xuyên vượt ngưỡng, hãy mang sổ ghi chép đi khám. Ngược lại, người đang điều trị tăng huyết áp không nên tự ngừng thuốc khi thấy vài lần đo bình thường, và cũng không tự tăng liều chỉ vì một lần đo cao sau khi vừa đi ngoài trời về.
Mẫu ghi chép một tuần
Bác sĩ thường đánh giá dễ hơn khi người bệnh mang theo bảng ghi gọn gàng thay vì nhớ đại khái "khoảng 140". Một cách ghi đơn giản trong 7 ngày:
- Mỗi dòng là một lần đo: ngày, giờ, chỉ số lần 1, chỉ số lần 2, nhịp tim.
- Thêm cột ghi chú: ngủ kém, vừa uống rượu tối qua, quên thuốc, trời trở rét đột ngột.
- Cuối tuần, tính trung bình các lần đo buổi sáng và buổi tối riêng.
Những ghi chú tưởng nhỏ như "đêm qua đi tiệc" hay "sáng nay nhiệt độ xuống thấp" giúp bác sĩ phân biệt huyết áp tăng do hoàn cảnh với tăng huyết áp thật sự cần điều chỉnh thuốc. Nếu đang dùng thuốc điều trị rối loạn cương, ghi cả ngày dùng thuốc để bác sĩ xem có liên quan đến các lần chóng mặt hay không.
Khi nào cần đi khám, khi nào cần cấp cứu
- Đặt lịch khám nếu chỉ số tại nhà liên tục từ 135/85 trở lên trong nhiều ngày, hoặc dao động thất thường giữa sáng và tối.
- Báo bác sĩ nếu thường xuyên chóng mặt, choáng khi đứng dậy; NHS lưu ý chóng mặt hoặc ngất có thể là dấu hiệu huyết áp thấp, điều có thể xảy ra khi dùng nhiều thuốc hạ áp hoặc thuốc giãn mạch.
- Gọi cấp cứu ngay khi có méo miệng, yếu tay chân một bên, nói khó, đau ngực dữ dội hoặc khó thở.
Giữ huyết áp ổn định khi trời rét
Các bác sĩ được Báo Đại biểu Nhân dân dẫn lời khuyên giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng cổ, tay, chân và bụng; uống đủ nước ấm; hạn chế rượu bia, đồ ngọt và nước có ga; vận động nhẹ mỗi ngày. Một vài điều chỉnh khác phù hợp với nam giới trung niên:
- Ra khỏi giường từ từ vào buổi sáng, mặc áo ấm trước khi bước ra khỏi phòng.
- Chuyển giờ tập thể dục ngoài trời sang lúc trời ấm hơn, hoặc tập trong nhà.
- Giảm muối trong những bữa lẩu, đồ nướng vốn hay xuất hiện nhiều khi trời lạnh.
- Thận trọng với thói quen tắm nước lạnh: người có tăng huyết áp nên hỏi bác sĩ trước. Bài tắm nước lạnh buổi sáng trên trang này phân tích lợi ích và giới hạn của thói quen đó.
Câu hỏi thường gặp
Huyết áp mùa đông cao hơn mùa hè có bình thường không?
Huyết áp có thể nhích lên khi trời lạnh vì mạch máu co lại. Tuy nhiên, nếu chỉ số đo tại nhà thường xuyên từ 135/85 mmHg trở lên thì không nên xem là chuyện bình thường của mùa, hãy đi khám.
Nên đo huyết áp tay trái hay tay phải?
Lần đầu có thể đo cả hai tay để so sánh, sau đó dùng tay cho chỉ số cao hơn để theo dõi lâu dài. Nếu hai tay chênh nhau nhiều, nên báo bác sĩ.
Máy đo cổ tay có dùng được không?
Máy cổ tay dễ sai số nếu đặt tay không ngang tầm tim. Máy đo bắp tay thường được ưu tiên. Nếu dùng máy cổ tay, hãy làm đúng tư thế theo hướng dẫn của máy.
Bài liên quan

Đái tháo đường và rối loạn cương: mạch máu bị ảnh hưởng thế nào
Hơn một nửa nam giới mắc đái tháo đường sẽ gặp rối loạn cương. Nhân Ngày Đái tháo đường 14/11, tìm hiểu cơ chế mạch máu, thần kinh và cách giảm nguy cơ.

Ngày Quốc tế Nam giới 19/11: 6 chỉ số tim mạch đàn ông nên biết
Nhân Ngày Quốc tế Nam giới 19/11, điểm lại 6 chỉ số tim mạch đàn ông nên biết: huyết áp, đường huyết, mỡ máu, vòng eo, nhịp tim và thói quen thuốc lá, rượu bia.

Tiệc tất niên và hội chứng tim ngày lễ: rượu bia với nhịp tim
Uống nhiều rượu bia dịp tất niên có thể gây rối loạn nhịp tim ở cả người khỏe mạnh, gọi là hội chứng tim ngày lễ. Dấu hiệu, ai dễ gặp và cách vui tiệc an toàn.

Thuốc lá điện tử bị cấm: tác hại lên mạch máu và sinh lý nam
Việt Nam cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; từ 15/5/2026 người dùng bị phạt 3–5 triệu đồng. Nicotine hại mạch máu và sinh lý nam ra sao, bỏ thế nào.