Cơ chế co giãn thành mạch máu và sự ảnh hưởng đến sinh lý nam
Cương cứng dương vật về bản chất là một hiện tượng mạch máu: các động mạch nhỏ và mô cương giãn ra để máu tràn vào, đồng thời đường máu ra bị ép lại. Vì vậy, bất cứ điều gì làm thành mạch kém đàn hồi, như xơ vữa, tăng huyết áp, đái tháo đường hay hút thuốc, đều có thể làm giảm chất lượng cương. Hiểu cơ chế này giúp bạn biết vì sao bác sĩ thường hỏi về tim mạch khi khám rối loạn cương, và các thuốc nhóm ức chế PDE5 như tadalafil hoạt động ở đâu trong chuỗi phản ứng.
Cấu tạo thành mạch: không chỉ là một chiếc ống
Thành động mạch có ba lớp. Lớp trong cùng là nội mạc, một lớp tế bào mỏng tiếp xúc trực tiếp với dòng máu. Lớp giữa là cơ trơn, có khả năng co lại hoặc giãn ra. Lớp ngoài là mô liên kết giữ cho mạch vững chắc. Đường kính lòng mạch, và do đó lượng máu đi qua, phụ thuộc phần lớn vào trạng thái của lớp cơ trơn.
Nội mạc không thụ động. Nó liên tục cảm nhận dòng máu, nhận tín hiệu thần kinh và hormone, rồi tiết ra các chất điều khiển lớp cơ trơn: có chất làm giãn, có chất làm co. Sức khỏe mạch máu, nói gọn, là sự cân bằng giữa hai nhóm tín hiệu này.
Oxit nitric và chuỗi phản ứng giãn mạch
Oxit nitric (NO) là phân tử khí nhỏ được tế bào nội mạc và đầu tận cùng thần kinh sản xuất. Quá trình giãn mạch diễn ra theo các bước chính:
- Tín hiệu kích thích (dòng máu, thần kinh) khiến tế bào sản xuất NO.
- NO khuếch tán sang tế bào cơ trơn, kích hoạt enzym guanylate cyclase.
- Enzym này tạo ra cGMP, chất truyền tin bên trong tế bào.
- cGMP làm giảm canxi trong tế bào cơ trơn, cơ trơn giãn ra, lòng mạch mở rộng.
- Enzym phosphodiesterase (trong đó có PDE5) phân hủy cGMP, đưa mạch trở lại trạng thái ban đầu.
Ở trạng thái khỏe mạnh, chu trình này diễn ra nhịp nhàng mỗi ngày, giúp máu được phân phối theo nhu cầu của từng cơ quan.
Sự cương cứng diễn ra như thế nào
Dương vật có hai thể hang chứa mô xốp gồm nhiều khoang nhỏ được lót bởi nội mạc và bao quanh bởi cơ trơn. Khi có kích thích tình dục, từ suy nghĩ, hình ảnh hay đụng chạm, não gửi tín hiệu qua dây thần kinh xuống vùng chậu. Đầu tận cùng thần kinh và nội mạc tại chỗ giải phóng NO, khởi động chuỗi phản ứng vừa kể.
Cơ trơn trong động mạch và mô hang giãn ra, máu tràn vào các khoang, thể hang phồng lên. Lớp vỏ bao quanh thể hang khá dai, khi thể hang căng lên sẽ ép vào các tĩnh mạch nhỏ nằm sát bên dưới, làm giảm đường máu ra. Nhờ cơ chế "vào nhiều, ra ít" này, dương vật cứng và duy trì được. Khi hết kích thích hoặc sau xuất tinh, cGMP bị phân hủy, cơ trơn co lại, máu thoát ra và dương vật mềm trở lại.
Vì sao bệnh mạch máu ảnh hưởng sớm đến sinh lý
Động mạch cung cấp máu cho dương vật có đường kính nhỏ hơn nhiều so với động mạch vành tim hay động mạch cảnh. Khi quá trình xơ vữa và rối loạn chức năng nội mạc diễn ra trên toàn cơ thể, mạch nhỏ thường biểu hiện triệu chứng trước. Đó là lý do rối loạn cương đôi khi được xem như một tín hiệu cảnh báo sớm của bệnh tim mạch, xuất hiện trước cả đau thắt ngực.
Các yếu tố làm hỏng nội mạc và giảm sản xuất NO gồm:
- Hút thuốc lá: các chất trong khói thuốc gây tổn thương nội mạc trực tiếp.
- Tăng huyết áp: áp lực cao lâu ngày làm thành mạch dày và cứng.
- Đường huyết cao: tổn thương cả mạch máu và dây thần kinh.
- Mỡ máu cao: hình thành mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch.
- Ít vận động, béo bụng, ngủ kém, căng thẳng kéo dài.
Tìm hiểu thêm về vai trò của kiểm soát huyết áp đối với sức khỏe sinh sản để thấy rõ mối liên hệ này.
Thuốc ức chế PDE5 tác động vào đâu
Các thuốc như sildenafil, tadalafil, vardenafil và avanafil ức chế enzym PDE5, làm chậm quá trình phân hủy cGMP. Nhờ đó, khi có kích thích tình dục và NO được giải phóng, cGMP tồn tại lâu hơn, cơ trơn giãn tốt hơn và cương cứng dễ đạt hơn. Có hai điểm quan trọng rút ra từ cơ chế:
- Thuốc không tự gây cương. Không có kích thích tình dục thì không có NO, thuốc không có gì để "khuếch đại".
- Thuốc không sửa chữa mạch máu bị hỏng. Nếu nội mạc tổn thương nặng, NO tạo ra quá ít, hiệu quả thuốc giảm.
Đây cũng là lý do tuyệt đối không dùng thuốc nhóm này cùng nitrat (thuốc điều trị đau thắt ngực). Nitrat cung cấp NO trực tiếp, kết hợp với thuốc giữ cGMP lâu sẽ gây giãn mạch toàn thân quá mức, tụt huyết áp nguy hiểm. Bài chống chỉ định của Cialis liệt kê đầy đủ các trường hợp không được dùng thuốc.
Giữ cho thành mạch đàn hồi bằng lối sống
Tin tốt là chức năng nội mạc có thể cải thiện khi thay đổi lối sống, đặc biệt nếu bắt đầu sớm:
| Thói quen | Tác động lên mạch máu |
|---|---|
| Vận động sức bền đều đặn | Dòng máu tăng kích thích nội mạc tạo NO |
| Bỏ thuốc lá | Ngừng tổn thương nội mạc do hóa chất |
| Ăn nhiều rau, cá, hạt | Cung cấp nitrat, chất chống oxy hóa, chất béo tốt |
| Giảm muối, giảm cân | Hạ huyết áp, giảm gánh nặng thành mạch |
| Ngủ đủ, giảm căng thẳng | Ổn định hormone, giảm co mạch do stress |
Vận động đặc biệt hiệu quả vì trực tiếp làm tăng lực ma sát của dòng máu lên nội mạc. Xem thêm tác hại của lười vận động với tim mạch nam giới.
Khi nào nên đi khám
Nếu tình trạng cương yếu xuất hiện thường xuyên, kéo dài trên vài tháng, đặc biệt khi bạn có thêm các yếu tố nguy cơ tim mạch, hãy đi khám nam khoa hoặc nội khoa. Bác sĩ có thể kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, nội tiết và đánh giá tim mạch. Phát hiện và điều trị sớm không chỉ cải thiện đời sống tình dục mà còn có thể giúp phòng ngừa biến cố tim mạch nghiêm trọng hơn về sau.
Câu hỏi thường gặp
Rối loạn cương có phải luôn do mạch máu không?
Không. Nguyên nhân có thể là mạch máu, thần kinh, nội tiết, tác dụng phụ của thuốc hoặc tâm lý, và thường là sự phối hợp. Tuy vậy, ở nam giới trung niên trở lên, nguyên nhân mạch máu khá phổ biến nên thường được đánh giá đầu tiên.
Cương cứng buổi sáng nói lên điều gì?
Cương cứng tự nhiên khi ngủ và lúc thức dậy cho thấy mạch máu và thần kinh vẫn hoạt động. Nếu vẫn còn cương buổi sáng nhưng khó cương khi quan hệ, yếu tố tâm lý có thể đóng vai trò lớn hơn.
Thực phẩm bổ sung L-arginine có làm tăng oxit nitric không?
L-arginine là nguyên liệu để cơ thể tạo NO, nhưng hiệu quả khi uống bổ sung ở người khỏe mạnh chưa rõ ràng. Chất này có thể tương tác với thuốc huyết áp và thuốc giãn mạch, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Thay đổi lối sống bao lâu thì chức năng cương cải thiện?
Thời gian khác nhau tùy người và mức độ tổn thương mạch máu. Thường cần duy trì nhiều tháng. Một số người cải thiện rõ khi giảm cân và tập luyện đều, số khác cần phối hợp điều trị theo chỉ định bác sĩ.
Bài liên quan

Đái tháo đường và rối loạn cương: mạch máu bị ảnh hưởng thế nào
Hơn một nửa nam giới mắc đái tháo đường sẽ gặp rối loạn cương. Nhân Ngày Đái tháo đường 14/11, tìm hiểu cơ chế mạch máu, thần kinh và cách giảm nguy cơ.

Ngày Quốc tế Nam giới 19/11: 6 chỉ số tim mạch đàn ông nên biết
Nhân Ngày Quốc tế Nam giới 19/11, điểm lại 6 chỉ số tim mạch đàn ông nên biết: huyết áp, đường huyết, mỡ máu, vòng eo, nhịp tim và thói quen thuốc lá, rượu bia.

Trời lạnh huyết áp tăng: cách đo huyết áp tại nhà cho nam giới
Khi trời lạnh, mạch máu co lại khiến huyết áp tăng. Hướng dẫn nam giới tự đo huyết áp tại nhà mùa đông: thời điểm, cách ghi, ngưỡng 135/85, khi nào đi khám.

Tiệc tất niên và hội chứng tim ngày lễ: rượu bia với nhịp tim
Uống nhiều rượu bia dịp tất niên có thể gây rối loạn nhịp tim ở cả người khỏe mạnh, gọi là hội chứng tim ngày lễ. Dấu hiệu, ai dễ gặp và cách vui tiệc an toàn.