Nguy hại từ tình trạng mỡ máu cao gây tắc nghẽn lưu thông sinh lý
Mỡ máu cao hiếm khi gây triệu chứng, nhưng nó là nguyên liệu chính để hình thành mảng xơ vữa trong lòng động mạch. Khi mảng xơ vữa làm hẹp các động mạch nhỏ vùng chậu, máu tới dương vật giảm, chất lượng cương suy yếu; cùng quá trình đó ở tim và não có thể dẫn tới nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Vì vậy, kiểm soát mỡ máu không chỉ là chuyện con số xét nghiệm mà còn là bảo vệ sinh lý và tính mạng. Bài viết giải thích các chỉ số, cơ chế gây hại và những việc nên làm.
Hiểu đúng các chỉ số mỡ máu
Xét nghiệm mỡ máu thường gồm bốn chỉ số chính:
| Chỉ số | Ý nghĩa | Xu hướng mong muốn |
|---|---|---|
| Cholesterol toàn phần | Tổng lượng cholesterol trong máu | Không quá cao |
| LDL-cholesterol | Cholesterol "xấu", dễ lắng đọng vào thành mạch | Càng thấp càng tốt, mục tiêu tùy nguy cơ |
| HDL-cholesterol | Cholesterol "tốt", giúp vận chuyển cholesterol về gan | Không quá thấp |
| Triglyceride | Mỡ trung tính, tăng khi ăn nhiều đường, rượu bia | Thấp |
Ngưỡng cụ thể được ghi trên phiếu xét nghiệm và mục tiêu điều trị khác nhau tùy nguy cơ tim mạch của từng người. Người đã có bệnh mạch vành, đái tháo đường hoặc nhiều yếu tố nguy cơ thường cần LDL thấp hơn người khỏe mạnh. Vì vậy hãy nhờ bác sĩ diễn giải thay vì tự so với một con số trên mạng.
Từ mỡ máu đến mảng xơ vữa
LDL dư thừa thấm qua lớp nội mạc bị tổn thương, bị oxy hóa và thu hút tế bào viêm. Các tế bào này "nuốt" cholesterol rồi tích tụ, tạo thành lõi mỡ. Theo năm tháng, một lớp vỏ xơ hình thành bên trên, mảng xơ vữa lớn dần, làm lòng mạch hẹp lại và thành mạch cứng hơn. Nếu vỏ xơ nứt vỡ, cục máu đông có thể hình thành tại chỗ, gây tắc mạch đột ngột.
Quá trình này diễn ra ở toàn bộ hệ động mạch, chỉ khác nhau về mức độ. Đọc thêm bài ảnh hưởng của xơ vữa động mạch tới tuần hoàn máu để hiểu đầy đủ hơn.
Vì sao sinh lý nam thường "lên tiếng" trước
Động mạch cấp máu cho dương vật nhỏ hơn động mạch vành tim. Cùng một mức độ hẹp, mạch nhỏ sẽ biểu hiện thiếu máu sớm hơn. Ngoài ra, mỡ máu cao làm rối loạn chức năng nội mạc, giảm sản xuất oxit nitric, phân tử cần thiết để mạch máu và mô cương giãn ra. Kết quả là:
- Cần nhiều kích thích hơn mới cương.
- Cương không đủ cứng hoặc khó duy trì.
- Giảm cương cứng tự nhiên vào buổi sáng.
Rối loạn cương do mạch máu ở nam giới trung niên vì vậy được xem là dấu hiệu nên kiểm tra tim mạch, kể cả khi chưa có đau ngực.
Ai nên xét nghiệm mỡ máu
- Nam giới trưởng thành nên xét nghiệm định kỳ theo lịch khám sức khỏe; tần suất do bác sĩ khuyên dựa trên kết quả trước đó.
- Người có tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, hút thuốc.
- Người có cha mẹ, anh chị em bị bệnh tim mạch sớm hoặc tăng cholesterol gia đình.
- Người có rối loạn cương chưa rõ nguyên nhân.
- Người có u vàng ở mi mắt, gân gót chân.
Thường cần nhịn ăn vài giờ trước khi lấy máu, đặc biệt nếu muốn đo triglyceride chính xác; hãy làm theo hướng dẫn của cơ sở xét nghiệm.
Kiểm soát mỡ máu bằng lối sống
Ăn uống
- Giảm mỡ động vật, da gà, nội tạng, đồ chiên rán, bánh quy, đồ ăn nhanh.
- Tăng chất xơ hòa tan từ yến mạch, đậu, rau, trái cây.
- Ăn cá hai lần mỗi tuần, dùng dầu thực vật thay mỡ lợn.
- Giảm đường và rượu bia để hạ triglyceride.
Gợi ý bữa ăn cụ thể có trong bài thực phẩm tự nhiên cải thiện tuần hoàn ngoại biên.
Vận động và cân nặng
Vận động sức bền giúp tăng HDL, giảm triglyceride, đồng thời cải thiện chức năng nội mạc. Giảm cân, đặc biệt giảm mỡ bụng, cũng giúp cải thiện các chỉ số. Nếu bạn đang muốn giảm mỡ mà vẫn giữ cơ, tham khảo cách giảm cân mà vẫn giữ cơ bắp.
Bỏ thuốc lá
Thuốc lá làm giảm HDL và trực tiếp tổn thương nội mạc. Bỏ thuốc là một trong những thay đổi mang lại lợi ích lớn nhất cho mạch máu.
Khi nào cần dùng thuốc
Nếu thay đổi lối sống chưa đủ, hoặc nguy cơ tim mạch cao, bác sĩ có thể kê thuốc hạ mỡ máu, phổ biến nhất là nhóm statin. Thuốc cần dùng lâu dài, đều đặn, tái khám và xét nghiệm theo hẹn. Không tự ngưng thuốc khi thấy chỉ số đã đẹp, vì mỡ máu thường tăng trở lại.
Người dùng thuốc hạ mỡ máu có thể được kê thêm thuốc điều trị rối loạn cương nếu cần. Hãy liệt kê đầy đủ các thuốc đang dùng cho bác sĩ, vì một số thuốc tim mạch có tương tác quan trọng với nhóm thuốc ức chế PDE5. Chi tiết xem tại bài tương tác giữa Cialis và thuốc tim mạch.
Đọc phiếu xét nghiệm mỡ máu: những điều hay bị hiểu sai
Nhiều người chỉ nhìn vào cholesterol toàn phần rồi yên tâm hoặc lo lắng quá mức. Thực tế, cholesterol toàn phần có thể cao do HDL cao, điều không đáng lo. Ngược lại, toàn phần bình thường nhưng LDL vẫn vượt mục tiêu ở người có nhiều nguy cơ. Vì vậy hãy nhìn vào từng thành phần và hỏi bác sĩ mục tiêu riêng của bạn.
Triglyceride dao động mạnh theo bữa ăn và rượu bia trong những ngày trước xét nghiệm. Một kết quả cao bất thường sau bữa tiệc không nhất thiết phản ánh tình trạng thường ngày; bác sĩ có thể cho xét nghiệm lại sau khi bạn ăn uống bình thường và nhịn đói đúng hướng dẫn. Ngoài ra, một số bệnh như suy giáp, bệnh thận, đái tháo đường kiểm soát kém, hoặc thuốc như corticoid có thể làm tăng mỡ máu thứ phát, cần được tìm và điều trị.
Cuối cùng, mỡ máu chỉ là một mảnh trong bức tranh nguy cơ. Bác sĩ sẽ kết hợp tuổi, huyết áp, hút thuốc, đường huyết và tiền sử gia đình để đánh giá nguy cơ tim mạch tổng thể, từ đó quyết định có cần dùng thuốc hay chỉ cần thay đổi lối sống.
Có thể đảo ngược được không
Mảng xơ vữa đã hình thành khó biến mất hoàn toàn, nhưng kiểm soát tốt mỡ máu, huyết áp, đường huyết và bỏ thuốc lá có thể làm chậm hoặc ổn định quá trình, giảm nguy cơ biến cố. Chức năng nội mạc cũng có khả năng cải thiện khi lối sống thay đổi. Với chức năng cương, mức độ hồi phục tùy thuộc vào mức tổn thương ban đầu, vì vậy bắt đầu sớm luôn có lợi hơn.
Câu hỏi thường gặp
Người gầy có bị mỡ máu cao không?
Có. Mỡ máu cao có thể do di truyền, chế độ ăn, rượu bia, bệnh tuyến giáp hoặc thuốc, không chỉ do béo phì. Người gầy vẫn nên xét nghiệm định kỳ.
Mỡ máu cao có gây vô sinh nam không?
Mỡ máu cao không phải nguyên nhân trực tiếp phổ biến của vô sinh, nhưng thường đi kèm béo phì và hội chứng chuyển hóa, những tình trạng có thể ảnh hưởng nội tiết và chất lượng tinh trùng. Cặp đôi khó có con nên khám cả hai vợ chồng.
Thuốc statin có làm giảm ham muốn không?
Một số người phản ánh thay đổi về ham muốn khi dùng statin, nhưng mối liên hệ chưa rõ ràng và lợi ích tim mạch thường lớn hơn. Nếu bạn lo lắng, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự ngưng thuốc.
Ăn trứng có làm tăng cholesterol không?
Với nhiều người, ăn trứng ở mức vừa phải trong chế độ ăn cân bằng không làm tăng đáng kể nguy cơ tim mạch. Người có mỡ máu rất cao hoặc đái tháo đường nên hỏi bác sĩ về số lượng phù hợp.
Bài liên quan

Đái tháo đường và rối loạn cương: mạch máu bị ảnh hưởng thế nào
Hơn một nửa nam giới mắc đái tháo đường sẽ gặp rối loạn cương. Nhân Ngày Đái tháo đường 14/11, tìm hiểu cơ chế mạch máu, thần kinh và cách giảm nguy cơ.

Ngày Quốc tế Nam giới 19/11: 6 chỉ số tim mạch đàn ông nên biết
Nhân Ngày Quốc tế Nam giới 19/11, điểm lại 6 chỉ số tim mạch đàn ông nên biết: huyết áp, đường huyết, mỡ máu, vòng eo, nhịp tim và thói quen thuốc lá, rượu bia.

Trời lạnh huyết áp tăng: cách đo huyết áp tại nhà cho nam giới
Khi trời lạnh, mạch máu co lại khiến huyết áp tăng. Hướng dẫn nam giới tự đo huyết áp tại nhà mùa đông: thời điểm, cách ghi, ngưỡng 135/85, khi nào đi khám.

Tiệc tất niên và hội chứng tim ngày lễ: rượu bia với nhịp tim
Uống nhiều rượu bia dịp tất niên có thể gây rối loạn nhịp tim ở cả người khỏe mạnh, gọi là hội chứng tim ngày lễ. Dấu hiệu, ai dễ gặp và cách vui tiệc an toàn.